Kars Meşhur Yemekleri ve Yöresel Lezzetleri
Zengin peynir çeşitleri, meşhur kaz eti ve hamur işleriyle tanınan, Kafkas ve Anadolu mutfak kültürlerinin harmanlandığı tarihi bir lezzet durağıdır.
Kars mutfağında 12 farklı meşhur yemek bulunmaktadır. Bu yemekler, şehrin kültürel mirasını yansıtan ve nesilden nesile aktarılan özel tariflerdir.
Kars'nin Meşhur Yemekleri
Kars ilinde bulunan en popüler ve geleneksel yemekleri keşfedin. Her biri kendine özgü lezzeti ve hazırlanış şekliyleDoğu Anadolu mutfağının zenginliğini yansıtır.
Feselli
Mayalı hamurun açılarak yağlanması, rulo yapılıp tekrar açılması ve sac üzerinde pişirilmesiyle elde edilen katmer benzeri bir ekmektir. Hem kahvaltılarda hem de yemeklerin yanında tüketilebilir. Tel tel ayrılan yapısı ve tereyağı kokusuyla iştah açıcı bir hamur işidir.
Hasuda
Nişasta veya unun şerbetle pişirilip muhallebi kıvamına getirilmesi ve üzerine eritilmiş tereyağı gezdirilmesiyle yapılan pratik bir tatlıdır. Özellikle lohusa kadınlara enerji vermesi için yapılan bu tatlı, sıcak olarak tüketilir. Basit malzemelerle hazırlanan, yörenin en eski tatlılarından biridir.
Ekşili Et
Kuşbaşı etin soğan, domates ve biberle birlikte pişirilmesiyle hazırlanan, hafif ekşimsi tada sahip bir et yemeğidir. Suyuna ekmek banılarak yenen bu yemek, özellikle bayramlarda ve özel misafir ağırlamalarında tercih edilir. Domatesin ve bazen eklenen limonun verdiği asidite etin lezzetini dengeler.
Hörre Çorbası
Unun tereyağında kavrulup üzerine su ve salça eklenmesiyle yapılan, kıvamlı ve basit bir çorbadır. Genellikle hasta çorbası olarak da bilinir ve mideyi rahatlatması, sıcak tutması amacıyla tüketilir. Yapımı oldukça kolay olmasına rağmen lezzeti ve doyuruculuğu ile Kars mutfağında yer etmiştir.
Umaç Helvası
Unun az miktarda süt veya su ile ovularak topakçıklar (umaç) haline getirilmesi ve ardından bol tereyağında kavrulmasıyla yapılan bir tatlıdır. Kavrulan unun üzerine şerbet dökülerek kıvam alması sağlanır. Tane tane yapısı ve kavruk tadıyla diğer un helvalarından ayrılan özel bir lezzettir.
Kesme Aşı
Ev yapımı erişte hamurunun (kesme) yeşil mercimek ve bazen patates ile birleştiği doyurucu bir çorba veya sulu yemektir. Üzerine tereyağlı, naneli ve pul biberli sos dökülerek servis edilir. Hem yapımı ekonomik hem de besleyici değeri yüksek olduğu için yöre halkı tarafından sıkça yapılır.
Kars Ketesi
Kat kat açılan hamurun arasına yağ sürülmesi ve isteğe bağlı olarak kavrulmuş unlu iç harç konulmasıyla yapılan bir hamur işidir. Dışı çıtır, içi tel tel ayrılan bu lezzet, kahvaltılarda ve çay saatlerinde sıkça tüketilir. Kars'ın köylerinde tandırda veya kuzinede pişirilmesi makbuldür.
Haşıl
Buğdayın dövülmesiyle elde edilen yarmanın (den) pişirilmesiyle hazırlanan, ortası havuz gibi açılarak tereyağı doldurulan bir kış yemeğidir. Etrafına sarımsaklı yoğurt gezdirilir ve ortadaki tereyağına batırılarak yenir. Soğuk Kars günlerinde enerji vermesi için tüketilen çok eski bir Anadolu geleneğidir.
Piti (Bozbaş)
Kars ve Iğdır yöresinde yaygın olan, kuzu eti ve nohutla yapılan, içine zerdeçal katılarak sarı rengini alan özel bir yemektir. Genellikle tek kişilik güveç kaplarında pişirilir ve lavaş ekmeği ile servis edilir. Yemeğin suyu ekmekle ıslatılıp yenirken, taneleri daha sonra ezilerek veya bütün olarak tüketilir.
Evelik Aşı
Yörede kendiliğinden yetişen ve şifalı olduğuna inanılan evelik otunun kurutulması veya taze kullanılmasıyla yapılan besleyici bir çorbadır. İçerisine yeşil mercimek, bulgur veya patates eklenerek zenginleştirilir. Hafif ekşimsi tadı ve yoğun kıvamıyla Kars sofralarının vazgeçilmez başlangıçlarından biridir.
Hangel
Mantıya benzeyen ancak kıymasız olarak hazırlanan, hamur işi ağırlıklı yöresel bir lezzettir. Kare şeklinde kesilen hamurlar haşlandıktan sonra üzerine bol sarımsaklı yoğurt ve tereyağında yakılmış soğanlı sos dökülerek servis edilir. Hem doyurucu hem de yapımı nispeten pratik olan sevilen bir aile yemeğidir.
Tandırda Kars Kazı
Kars mutfağının en meşhur lezzeti olan bu yemek, kış aylarında kurutulmuş ve tuzlanmış kaz etinin tandırda ağır ağır pişirilmesiyle hazırlanır. Kazın yağıyla pişirilen bulgur pilavı üzerine servis edilir ve eşsiz bir aroma sunar. Özellikle kış turizminde şehrin sembolü haline gelmiş, kültürel değeri çok yüksek bir ana yemektir.
Kars Mutfağı Hakkında
Kars mutfağı, bölgenin sert kış koşulları ve yüksek rakımlı yaylalarının sunduğu doğal imkanlarla şekillenmiş, oldukça karakteristik bir yapıya sahiptir. Şehrin mutfak kültürünün temelini, hayvancılığa dayalı ürünler, özellikle de süt ürünleri ve et oluşturur. Uzun ve çetin geçen kış ayları için yapılan hazırlıklar, Kars mutfağının belkemiğidir; yazın beslenen kazların kışın tüketilmek üzere kurutulması ve peynirlerin olgunlaştırılması bu geleneğin en önemli parçalarıdır. Kars denince akla gelen ilk lezzet şüphesiz kaz etidir. Kar yağdıktan sonra kesilen ve tuzlanarak kurutulan kazlar, tandırda veya fırında pişirilerek bulgur pilavı eşliğinde sunulur. Bunun yanı sıra, Kars'ın peynir kültürü dünya çapında bir üne sahiptir. İsviçre kökenli gravyer peyniri ve coğrafi işaretli Kars kaşarı, bölgenin endemik bitki örtüsüyle beslenen hayvanların sütünden elde edilen eşsiz lezzetlerdir. Hamur işleri de Kars sofralarının vazgeçilmezidir. Etli veya patatesli yapılan mantı benzeri 'Hengel', tereyağlı ve unlu bir helva olan 'Umaç Helvası' ve sahur sofralarının baş tacı 'Kete', şehrin unlu mamuller konusundaki ustalığını sergiler. Ayrıca, Azerbaycan ve Kafkas etkilerinin görüldüğü 'Piti' (Bozbaş) gibi etli yemekler, safran ve kuyruk yağı kullanımıyla zenginleştirilir.
Kars Mutfak Kültürü
Kars mutfak kültürü, tarih boyunca bölgede yaşamış olan Türk, Ermeni, Rus (Malakanlar) ve Kafkas halklarının etkileşimiyle ortaya çıkmış çok katmanlı bir yapıdadır. Misafirperverlik bu kültürün en önemli unsurudur; özellikle kış aylarında 'kaz geceleri' düzenlenerek misafirlere kaz eti ikram edilmesi önemli bir sosyal ritüeldir. Sofralarda ekmek ve hamur işi çeşitliliği dikkat çekerken, yemekler genellikle bakır kaplarda ve tandırda pişirilir. Süt ürünleri kahvaltıdan akşam yemeğine kadar her öğünde yer bulur; bal ve kaymak ikilisi kahvaltıların, sarı yağ (sade yağ) ise yemeklerin temel taşıdır.
Kars'nin Özel Malzemeleri
Kars mutfağında kullanılan özel ve yerel malzemeler, yemeklerin karakteristik lezzetini oluşturur. Bu malzemeler, şehrin coğrafi konumu ve iklim koşulları sayesinde yetişen veya üretilen özgün ürünlerdir.
Kars Mutfağında Pişirme Teknikleri
Kars yöresel yemekleri, geleneksel pişirme teknikleri kullanılarak hazırlanır. Bu teknikler, yüzyıllardır süregelen deneyimlerle geliştirilmiş ve günümüze kadar aktarılmıştır.
Kars Mutfağının Tarihçesi
Kars'ın mutfak tarihi, İpek Yolu üzerinde bulunması ve tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmasıyla şekillenmiştir. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinin getirdiği Anadolu mutfak geleneği, bölgenin yerel malzemeleriyle birleşmiştir. Ancak Kars mutfağındaki en belirgin kırılma noktalarından biri, 19. yüzyılın sonlarında Rus işgali sırasında bölgeye yerleştirilen Malakanlar ve İsviçreli peynir üreticilerinin etkisidir. Bu dönemde bölgeye gelen mandıra kültürü, bugün Kars'ı Türkiye'nin en önemli peynir üretim merkezlerinden biri haline getiren Gravyer ve Kaşar üretiminin temellerini atmıştır. Ayrıca Kafkasya'dan gelen göçler, hamur işi ve et yemeklerindeki çeşitliliği artırmıştır.